11. અથ એકાદશોઽધ્યાયઃ – વિશ્વરૂપદર્શનયોગઃ | Bhagvad Gita - Gujarati

॥ ॐ શ્રી પરમાત્મને નમઃ ॥
અથ એકાદશોઽધ્યાયઃ – વિશ્વરૂપદર્શનયોગઃ

અર્જુન ઉવાચ
૧. મદનુગ્રહાય પરમં ગુહ્યમધ્યાત્મસંજ્ઞિતમ્ ।
યત્ત્વયોક્તં વચસ્તેન મોહોઽયં માહિતી મમ ॥

૨. ભવાપ્યયૌ હિ ભૂતાનાં શ્રુતૌ વિસ્તરશો મયા ।
ત્વત્તઃ કમલપત્રાક્ષ માહાત્મ્યમપિ ચાવ્યયમ્ ॥

૩. એવમેતદ્યથાત્થ ત્વમાત્માનં પરમેશ્વર ।
દ્રષ્ટુમિચ્છામિ તે રૂપમૈશ્વરં પુરુષોત્તમ ॥

૪. મન્યસે યાદિ તચ્છક્યં મયા દ્રષ્ટુમિતિ પ્રભો ।
યોગેશ્વર તતો મે ત્વં દર્શયાત્માનમવ્યયમ્ ॥

શ્રીભગવાનુવાચ
૫. પશ્ય મે પાર્થી રૂપાણિ શતશોઽથ સહસ્રશઃ ।
નાનાવિધાનિ દિવ્યાનિ નાનાવર્ણાકૃતિનિ ચ ॥

૬. પશ્યાદિત્યાન્વસૂન્રુદ્રાનશ્વિનૌ મરુતસ્તથા ।
બહૂન્યદૃષ્ટપૂર્વાણિ પશ્યાશ્ચર્યાણિ ભારત ॥

૭. ઇહૈકસ્થં જગત્કૃત્સ્નં પશ્યાદ્ય સચરાચરમ્ ।
મમ દેેહે ગુડાકેશ યચ્ચાન્યદ્ દ્રષ્ટુમિચ્છસિ ॥

૮. ન તુ માં શક્યસે દ્રષ્ટુમનેનૈવ સ્વચક્ષુષા ।
દિવ્યં દદામિ તે ચક્ષુઃ પશ્ય મે યોગમૈશ્વરમ્ ॥

સંજય ઉવાચ
૯. એવમુક્ત્વા તતો રાજન્મહાયોગેશ્વરો હરિઃ ।
દર્શનામાસ પાર્થી પરમં રૂપમૈશ્વરમ્ ॥

૧૦. અનેકવક્ત્રનયનમનેકાદ્ભુતદર્શનમ્ ।
અનેકદિવ્યાભરણં દિવ્યાનેકોદ્યતાયુધમ્ ॥

૧૧. દિવ્યમાલ્યામ્બરધરં દિવ્યગન્ધાનુલેપનમ્ ।
સર્વાશ્ચર્યમયં દેવમનંતં વિશ્વતોમુખમ્ ॥

૧૨. દિવિ સુર્યસહસ્રસ્ય ભવેદ્યુગપદુત્થિતા ।
યદિ ભાઃ સદૃશી સા સ્યાદ્ભાસસ્તસ્ય મહાત્મનઃ ॥

૧૩. તત્રૈકસ્થં જગત્કૃત્સ્નં પ્રવિભક્તમનેકધા ।
અપશ્યદ્દેવદેવસ્ય શરીરે પાણ્ડવસ્તદા ॥

૧૪. તતઃ સ વિસ્મયાવિષ્ટો હૃષ્ટરોમા ધનંજયઃ ।
પ્રણમ્ય શિરસા દેવં કૃતાન્જલિરભાષત ॥

અર્જુન ઉવાચ
૧૫. પશ્યામિ દેવાંસ્તવ દેવ દેેહે
સર્વાંસ્તથા ભૂતવિશેષસઙ્ઘાન્ ।
બ્રહ્માણમીશં કમલાસનસ્થ-
મૃશીઁશ્ચ સર્વાનુરગાંશ્ચ દિવ્યાન્ ॥

૧૬. અનેકબાહૂદરવક્ત્રનેત્રં
પશ્યામિ ત્વાં સર્વતોऽનંતરૂપમ્ ।
નાન્તં ન મધ્યં ન પુનસ્તવાદિં
પશ્યામિ વિશ્વેશ્વર વિશ્વરૂપ ॥

૧૭. કિરીટિનં ગદિનં ચક્રહસ્ત-
મિચ્છામિ ત્વાં સર્વતો દીપ્તિમંતમ્ ।
તેજોરાશિં સર્વતો દીપ્તિમંતં
દૃષ્ટ્વાસ્મિ ત્વાં દુર્દૃશં સંપ્રમત્તઃ ॥

૧૮. ત્વમક્ષરં પરમં વેદિતવ્યં
ત્વમસ્ય વિશ્વસ્ય પરં નિધાનમ્ ।
ત્વમવ્યયઃ શાશ્વતધર્મગોપ્તા
સનાતનસ્ત્વં પુરુષોઽમતે મતે ॥

૧૯. અનાદિમધ્યાન્તમનંતવીર્ય-
મનંતબાહું શશિસૂર્યનેત્રમ્ ।
પશ્યામિ ત્વાં દીપ્તહુતાશવક્ત્રં
स्वतेજसा વિશ્વમિદં તપન્મ્ ॥

૨૦. દ્યાવાપ્રથિવ્યોર્યિમધ્યં હિ વ્યાપ્તં
તવૈકેન દીવેન દિવ્યરૂપેના ।
દૃષ્ટ્વાદ્ભુતં રૂપમુગ્રં તવૈતદ્
लोकत्रયં મહતાઽવિહિયતિ ॥

૨૧. અમી હિ ત્વાં સુરસઙ્ઘા વિશન્તિ
કેચિદ્ ભીતાઃ પ્રાંજલયો ગૃણન્તિ ।
સ્વસ્તીત્યુક્ત્વા મહર્ષિ સિદ્ધસઙ્ઘાઃ
સ્તુવંતિ ત્વાં સ્તુતિભિઃ પુષ્ટકલ્યોઃ ॥

૨૨. રૂદ્રાદિત્યા વસવો યે ચ સાધ્યા
વિશ્વેऽશ્વિનૌ મરુતશ્ચોષ્મપાશ્ચ ।
ગન્ધર્વયક્ષાસુરસિદ્ધસઙ્ઘા
વીક્ષન્તે ત્વાં વિસ્મિતાશ્ચૈવ સર્વે ॥

૨૩. રૂપં મહત્તે બહુવક્ત્રનેત્રં
મહાબાહોહ બહુબાહૂરુપદમ્ ।
બહૂદારં બહુદંષ્ટ્રાકરાળં
દૃષ્ટ્વા લોકાઃ પ્રવિશન્તિ ભીતાઃ ॥

૨૪. નભઃસ્પૃશં દીપ્તમનેકવર્ણં
વ્યાસક્તનેત્રં દૃઢદંષ્ટ્રકારાલમ્ ।
દૃષ્ટ્વા હિ ત્વાં પ્રવિશન્તિ લોકાઃ
સ્વદાંષ્ટ્રકૃદ્રં પ્રલયં પ્રપન્નાઃ ॥

૨૫. દમષ્ટ્રકાળા સમહાનલાનાં
સર્વે ત્વાં દૃષ્ટ્વા સમપન્નવીર્યા ।
દિશો ન જાનામી લભે ચ શાંતિં
દૃષ્ટ્વા ત્વાં દેવવિશ્વરૂપં ॥

૨૬. અમી ચ ત્વાં ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય પુત્રાઃ
સર્વૈવ સૈન્યૈસહ સૌમદત્તિઃ ।
ભીષ્મો દ્રોણઃ સુતપુત્રસ્તથૈવ
વન્તાસ્વ યોધા વિશન્તિ વિવશાઃ ॥

૨૭. વક્ત્રાણિ તે ત્વરમાણા વિશન્તિ
દમષ્ટ્રકાળા સમહાનલાનિ ।
કેચિદ્ વિલગ્ના દશનાન્તરેષુ
સંદૃશ્યન્તે ચુરિતા ઉત્તમાઙ્ગૈઃ ॥

૨૮. યથા નદીનાં બહુવેગવાતાં
સમુદ્રમેવાભિમુખા દ્રવન્તિ ।
તથા ત્વિદાં નરલોકવીરા
વિશન્તિ વક્ત્રાણ્યભિવિજ્વલન્તિ ॥

૨૯. યથા પ્રદીપ્તં જ્વલનં પતંગા
વિશન્તિ નાશાય સમૃદ્ધવેગાઃ ।
તથૈવ નાશાય વિશન્તિ લોકાઃ
ત્વમપિ વક્ત્રાણિ સમૃદ્ધવીર્યા ॥

૩૦. લેલિહ્યસે ગ્રસમાનો સમસ્તાન્
લોકાન્સમગ્રાન્વદનૈર્જ્વલદ્ર્ન્ ।
તેโจભિરાપૂર્ય જગત્સમગ્રં
ભાસસ્તવોગ્રાઃ પ્રતપન્તિ વિશ્વમ્ ॥

૩૧. આખ્યાહિ મે કો ભવાનુગ્રરૂપઃ
નમોઽસ્તુ તે દેવવર પ્રસિદ્ધે ।
વિદિતુમિચ્છામિ ભવન્તમાદ્યં
ન હિ પ્રજાનામી તવ પ્રવૃત્તિમ્ ॥

૩૨. શ્રીભગવાનુવાચ
કાલોઽસ્મિ લોકક્ષયકૃત્ પ્રવૃદ્ધો
લોકાન્સમાહર્તુમિહ પ્રવૃત્તઃ ।
ઋતેऽપિ ત્વાં ન ભવિષ્યન્તિ સર્વે
યેऽવસ્થિતાઃ પ્રત્યનીકે શુરા ॥

૩૩. તસ્માત્ત્વમુત્તિષ્ઠ યશોલભસ્વ
જિત્વા શત્રૂન્ભુઙ્ખ્વ રાજ્યં સમૃદ્ધમ્ ।
મયૈવૈતે નિહતાઃ પૂર્વમેવ
નિમીત્રમાત્રં ભવ સવ્યસાચિન્ ॥

૩૪. દ્રોણં ચ ભીષ્મં ચ જયદ્રથં ચ
કર્ણં તથાન્યાનપી યુધ્ધવીરાન્ ।
મયા હતા સ્ત્વં જહિ મા વ્યથિષ્ઠા
યુધ્ધસ્વ જેટાસિ રણે સપત્નાન્ ॥

૩૫. સઞ્જય ઉવાચ
એતચ્છૃત્વા વચનં કેશવસ્ય
કૃતાઞ્જલિર્વેપમાનઃ કિરિટી ।
નમસ્કૃત્વા ભૂય એવાહ કૃષ્ણં
સગદગદં ભીતભીતઃ પ્રણમ્ય ॥

૩૬. અર્જુન ઉવાચ ।
સ્થાને હૃષીકેશ તવ પ્રકીર્ત્યા
જગત્પ્રહૃષ્ણ્યત્યનુરજ્યતે ચ ।
રક્ષાંસી ભીતાનિ દિશો દ્રવન્તિ
સર્વે નમસ્યન્તિ ચ સિદ્ધસઙ્ઘાઃ ॥

૩૭. કસ્માચ્ચ તે ન નમેરેન્મહાત્મન્
ગરીયસે બ્રહ્મણોઽપ્યાદિકર્ત્રે ।
અનન્ત દેવેશ જગન્નિવાસ
ત્વમક્ષરં સત્ત્વમસત્તત્પરં યત્ ॥

૩૮. ત્વમાદિદેવઃ પુરુષઃ પુરાણઃ
ત્વમસ્ય વિશ્વસ્ય પરં નిధાનમ્ ।
વેટે સિદં જ્ઞાનમનંતમાદ્યં
ત્વમશ્ય વિશ્વસ્ય પરં પરમ્ ॥

૩૯. વાયુર્યમોઽગ્નિર્વરુણઃ શશાંકો
પ્રજાપતિસ્ત્વં પ્રપિતા મહાશ્ચ ।
નમોઽન્તે નમઃ પુનઃ પુનસ્તે
નમસ્તે વિશ્વસ્ય વિશ્વરૂપ ॥

૪૦. નમઃ પુરસ્તાદથ પૃષ્ઠતસ્તે
નમોઽસ્તુ તે સર્વત એવ સર્વ ।
અનન્તવીર્યામિતવિક્રમસ્ત્વં
સર્વં સમાપ્નોષિ તતોऽસિ સર્વઃ ॥

૪૧. સખેઽતિએવ પ્રકૃતં પ્રણાયેન
પ્રસ્હાસ્ય ચાહં સહ જલ્પ્યહં ચ ।
વેચાવહં યચ્છવ વિહરસ્ય
અપ્રમાણવાં તે ક્ષમય સ્વમે ॥

૪૨. યચ્છાવહં ન પ્રણયેન વાચ્યં
હસિત્વા જલ્પિતમથોપસંથિઃ ।
અહં તવ પ્રસ્હતં કૃતવાનિ
મહેશ્વર ત્વં પ્રણમ્ય ક્શમય ॥

૪૩. પિતા સિત્વં જગતોઽસ્ય ગુરુસ્ત્વં
પુજ્યસ્ત્વં નસ્તિ ત્વત્સમોऽભ્યધિકઃ ।
અહં પ્રણમ્ય પ્રપિતામહસ્ત્વં
ત્વં ભક્તિમા પ્રણિપાતિ પરાયણઃ ॥

૪૪. તસ્માત્પ્રણમ્ય પ્રણિધાય કાયં
પ્રસાદયે ત્વામહમિશમીઢ્યમ્ ।
પિતેવા પુત્રસ્ય સખેવા સખ્યુઃ
પ્રિયઃ પ્રિયાયાર્હસિ દેવ સોધુમ્ ॥

૪૫. અદૃષ્ટપૂર્વં હૃષિતોસ્મિ દૃષ્ટ્વા
ભયેન ચ પ્રવ્યથિતં મનોઽમિ ।
તદેવ મેઽ દર્શય દેવરૂપં
પ્રસીદ દેવેશ જગન્નિવાસ ॥

૪૬. કિરિટિનં ગદિનં ચક્રહસ્તં
ઇચ્છામિ ત્વાં દ્રષ્ટુમહં તથૈવ ।
તેનૈવ રૂપેણ ચતુર્ભુજેન
સહસ્રબાહો ભવ વિશ્વમૂર્તે ॥

૪૭. શ્રીભગવાનુવાચ ।
મયા પ્રસન્નેન તવાર્જુનેદં
રૂપં પરં દર્શિતમાત્મયોગાત્ ।
તેજોમયં વિશ્વમનંતમાદ્યં
યન્મે ત્વદન્યેન ન દૃષ્ટપૂર્વમ્ ॥

૪૮. ન વેદયજ્ઞાધ્યયનૈર્ન દાનૈઃ
ન ચ ક્રિયાભિર્ણ તપોભિરુગ્રૈઃ ।
એવંરૂપઃ શક્ય અહં નૃલોકે
દ્રષ્ટું ત્વદન્યેન કુરુપ્રવીર ॥

૪૯. મા તે વ્યથા મા ચ વિમૂઢભાવો
દૃષ્ટ્વા રૂપં ઘોરમીદૃઙ્મમેદમ્ ।
વ્યપેતભીઃ પ્રીતમનાઃ પુનસ્ત્વં
તદેવ મే રૂપમિદં પ્રપશ્ય ॥

૫૦. સઞ્જય ઉવાચ ।
ઇત્યર્જુનં વાસુદેવસ્તથોક્ત્વા
સ્વકં રૂપં દર્શયામાસ ભૂયઃ ।
આશ્વાસયામાસ ચ ભીતમેનં
ભૂત્વા પુનઃ સૌમ્યવપુર્ મહાત્મા ॥

૫૧. અર્જુન ઉવાચ ।
દૃષ્ટ્વેદં માનુષં રૂપં તવ સૌમ્યં જનાર્દન ।
ઇદાનીમસ್ಮિ સંવૃત્તઃ સચેતા પ્રકૃતિંગતઃ ॥

૫૨. શ્રીભગવાનુવાચ ।
સુદુર્દર્શમિદં રૂપં દૃષ્ટવાનસિ યન્મમ ।
દેવા અપ્યાસ્ય રૂપસ્ય નિત્યં દર્શનકાંક્ષિણઃ ॥

૫૩. નાહં વેદૈર્ન તપસા ન દાનેન ન ચેજ્યયા ।
શક્ય એવંવિધો દ્રષ્ટું દૃષ્ટવાનસિ માં યથા ॥

૫૪. ભક્ત્યા ત્વનન્યયા શક્ય અહમેવંવિધોઽર્જુન ।
જ્ઞાતું દ્રષ્ટું ચ તત્ત્વેન પ્રવેષ્ટું ચ પરંતપ ॥

૫૫. મત્કર્મકૃન્મત્પરમો મદ્‌ભક્તઃ સંગવર્જિતઃ ।
નિર્વૈરઃ સર્વભૂતેેષુ યઃ સ મામેતિ પાંડવ ॥


અધ્યાય સમાપન મંત્ર:

"ૐ તત્સદિતિ શ્રીમદ્ ભગવદ્ગીતાસૂપનિષત્સુ બ્રહ્મવિદ્યાં યોગશાસ્ત્રે શ્રીકૃષ્ણાર્જુન સંવાદે વિશ્વરૂપદર્શનયોગો નામ એકાદશોऽધ્યાયઃ ॥"